Machiavelli’s Republicanism

418GDxxGUBL._SX312_BO1,204,203,200_Machiavelli is vooral bekend vanwege zijn “vorstenspiegel”, Il prinicipe, waarin hij een zelfzuchtig en opportunistische heerser schildert. Maar in het boek van David N. Levy (John Cabot University), Wily elites and spirited peoples in Machiavelli’s Republicanism, wordt uitgegaan van een ander boek van Machivalli, de Discorsi. Daarin tekent Machiavelli een staatsvorm gebaseerd op vrijheid, gebaseerd “upon a contentious mixture of elitism and populism”, d.w.z. met “the elite’s wily pursuit of domination combined with the people’s spirited resistance to such domination”. Daartussen staat de heerser om het potentiële conflict te beteugelen.

Bespreking op Notre Dame philosophical reviews

Catalogus RUG

Geplaatst in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Machiavelli’s Republicanism

De laatste IJsseling

IJsselingDit voorjaar, op hemselsvaatsdag, is Samuel IJsseling overleden, emeritus hoogleraar filosofie te Leuven. Drie lezingen heeft hij nog op schrift gesteld, nog met pen en papier, en het manuscript met gele stickers voorzien met aanwijzingen voor de uitgever. Dat maakt extra nieuwsgierig naar het tweede essay, “Het schrift” genaamd. De beide andere lezingen dragen als opschriften “De tijd” en “Het verschil”. Die drie woorden vormen de titel van de bundel als titel, met als ondertitel “Filosofisch testament”. IJsseling heeft het resultaat niet meer mogen zien.

Catalogus RUG

Geplaatst in Theoretische filosofie | Getagged | Reacties uitgeschakeld voor De laatste IJsseling

De overbodige mens

trojanow-überflüssiger-mensch-194x300In Duitsland schijnt dit boek een hype te zijn, of te zijn geweest. Der überflüssige Mensch is een polemisch essay, waarin gesteld wordt dat de globalisering en het durfkapitalisme de burger hebben gereduceerd tot een pion in het raderwerk (als degene tenminste nog werkt) en tot een consument. Bewust prikkelend dus, in 80 pagina’s, zoals het een essay betaamt. Ilija Trojanow is een Duitse auteur is van Bulgaarse komaf, heeft romans geschreven en zoekt vaker controversiële onderwerpen op.

Catalogus RUG

Geplaatst in Praktische filosofie | Getagged , | Reacties uitgeschakeld voor De overbodige mens

Spinoza in Nederland

Henri A. Krop is docent filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.  Hij heeft zich gespecialiseerd in de geschiedenis van de Nederlandse wijsbegeerte en in het bijzonder Spinoza. Eerder verscheen van zijn hand een Nederlandse vertaling van de Ethica. De doorwerking van Spinoza in de Nederlandse filosofie beschrijft Krop in: Spinoza, een paradoxaal icoon van Nederland. De Spinoza-receptie valt in te delen in vier verschillende perioden. In de eerste periode wordt Spinoza en het spinozisme vooral ervaren in samenhang met het cartesianisme. Tegenstanders bestrijden Spinoza dan vaak als een voorbeeld hoe het cartesianisme kan uitlopen op libertinisme, atheïsme en immoralisme. “Gematigde” cartesianen hadden het er vaak moeilijk mee om een scherpe en consistente grens met Descartes te trekken. Voorstanders bevonden zich in wat Meinsma ooit (1896) al aanduidde als de kring rond Spinoza, met b.v. Jelles en Balling. Deze periode eindigde met het verdwijnen van het cartesianisme rond 1720. In de tweede periode, de korte 18de eeuw, staat Spinoza’s fatalisme centraal: hoe die af te bakenen tegenover de wetmatigheden van de fysische natuurwetten en de leer van het natuurrecht. In de derde periode, vanaf 1780 tot 1945, kan Spinoza uitgroeien tot een icoon voor de levensbeschouwelijke vrijheid en komt hij te staan voor rede en humanisme. In het midden van de 19de eeuw ontstaat zo een band tussen de ‘vrome’ Spinoza en het vrijzinnig protestantisme. De vierde periode start na de Tweede Wereldoorlog: er komt een literaire belangstelling voor Spinoza (o.a. Theun de Vries), een academische (m.n. H.G. Hubbeling en C. de Deugd) en uiteindelijk een “postmoderne climax”. De constante over ruim dre eeuwen is wel dat Spinoza blijvend gelezen werd en opnieuw geïnterpreteerd, vaak inspirerend, met als gevolg: ieder zijn eigen Spinoza. Al in het begin van zijn boek stelt Krop: “[de] continuïteit van het Nederlandse spinozisme lijkt niet zozeer filosofisch als wel sociologisch van aard te zijn” (p. 29). Ideeëngeschiedenis dus gezet in een bredere sociologische context in een monumentaal boek.

Catalogus RUG

Geplaatst in Uncategorized | Reacties uitgeschakeld voor Spinoza in Nederland

Aristoteles in overzicht

“De filosoof” was de erenaam die lange tijd, tot in de vroegmoderne periode, aan Aristoteles werd toegekend. Vandaar de titel van een handboek over hem: Der Philosoph: die Gedankenwelt des Aristoteles, geschreven door Wolfgang Welsch, emeritus hoogleraar o.a. te Bamberg en Jena. De hoofdstukken behandelen de verschillende deeldisciplines bij Aristoteles, zoals de ethiek en de metafysica.

Signalement bij Kulturbuchtipps

Catalogus RUG

Geplaatst in Geschiedenis van de filosofie | Getagged , | Reacties uitgeschakeld voor Aristoteles in overzicht

Naslagwerken

Tot de nieuwe aanwinsten behoren enkele Duitstalige naslag- of overzichtswerken:

Alle te vinden in de zaal Filosofie op de vierde verdieping.

Geplaatst in Filosofie algemeen | Getagged , , | Reacties uitgeschakeld voor Naslagwerken

Wittgensteins “Kringel-Buch”

Heidegger liet een hele kast met manuscripten van collegedictaten na, wat resulteerde in een100 delen omvattende postume Gesamtausgabe, met veel meer teksten dan hij bij leven zelf deed publiceren. Overcompleet, denk ik wel eens. Maar een afgerond oeuvre bevredigt blijkbaar ook niet. Want bij Wittgenstein wordt naarstig gespeurd naar alle nagelaten snippers en die worden dan opgenomen in de Nachlass. Zo werd het Kringel-buch samengesteld met 234 tekstfragmenten. Werkteksten tot een groter opus, aldus de inleiding (p. 24) van de bundel: Kulturen un Werte: Wittgensteins ‘Kringel-Buch’ als Initialtext, bijeengebracht door Josef G.F. Rothhaupt & Wilhelm Vossenkuhl. Het bevat een veelheid aan opstellen handelend over het hele bereik van Wittgensteins denken.

Geplaatst in Geschiedenis van de filosofie | Getagged | Reacties uitgeschakeld voor Wittgensteins “Kringel-Buch”

Badiou over film

De Franse filosoof Alain Badiou (* 1937) publiceerde in 2010 zijn boek Cinéma min of meer in aansluiting op gelijknamige boeken van Derrida. Van dit boek verscheen nu een Engelse vertaling: Cinema, en bevat losstaande essays en interviews. Film als spiegel van sociale en politieke gebeurtenissen in de moderne maatschappij.

Catalogus RUG

Review van Nico Baumbach in Los Angeles Review of Books

 

Geplaatst in Praktische filosofie | Getagged , , | Reacties uitgeschakeld voor Badiou over film

Essais van Ton Lemaire

Zijn Filosofie van het landschap was bij publicatie in 1970 inspirerend en spraakmakend. Ton Lemaire woont nu al weer lange tijd op het Franse platteland. Daar komt hij nog altijd tot contemplatie, en tot maatschappij- en cultuurkritiek, met een bundeling als resultaat: Verre velden: essays en excursies 1995-2012. Of hij nog even spraakmakend is? De film hieronder toont een zonderling: zonder uitstraling en dus zonder daadwerkelijk engagement.

Catalogus RUG

Bespreking door Christien Bonneure, met film over Lemaire

Geplaatst in Praktische filosofie | Reacties uitgeschakeld voor Essais van Ton Lemaire

Economie van goed en kwaad

Het geruchtmakende boek van de Tjechische econoom Thomás Sedlácek is nu in vertaling verschenen: De economie van goed en kwaad: De zoektocht naar economische zingeving van Gilgamesj tot Wall Street. Over dit anti- of meta-economieboek is zo veel geschreven dat ik hier volsta met verwijzing naar een signalement en naar een filmpje van de auteur samen met Joris Luyendijk.

Catalogus RUG

Geplaatst in Ethiek, Praktische filosofie | Getagged , | Reacties uitgeschakeld voor Economie van goed en kwaad