Spinoza in Nederland

Henri A. Krop is docent filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.  Hij heeft zich gespecialiseerd in de geschiedenis van de Nederlandse wijsbegeerte en in het bijzonder Spinoza. Eerder verscheen van zijn hand een Nederlandse vertaling van de Ethica. De doorwerking van Spinoza in de Nederlandse filosofie beschrijft Krop in: Spinoza, een paradoxaal icoon van Nederland. De Spinoza-receptie valt in te delen in vier verschillende perioden. In de eerste periode wordt Spinoza en het spinozisme vooral ervaren in samenhang met het cartesianisme. Tegenstanders bestrijden Spinoza dan vaak als een voorbeeld hoe het cartesianisme kan uitlopen op libertinisme, atheïsme en immoralisme. “Gematigde” cartesianen hadden het er vaak moeilijk mee om een scherpe en consistente grens met Descartes te trekken. Voorstanders bevonden zich in wat Meinsma ooit (1896) al aanduidde als de kring rond Spinoza, met b.v. Jelles en Balling. Deze periode eindigde met het verdwijnen van het cartesianisme rond 1720. In de tweede periode, de korte 18de eeuw, staat Spinoza’s fatalisme centraal: hoe die af te bakenen tegenover de wetmatigheden van de fysische natuurwetten en de leer van het natuurrecht. In de derde periode, vanaf 1780 tot 1945, kan Spinoza uitgroeien tot een icoon voor de levensbeschouwelijke vrijheid en komt hij te staan voor rede en humanisme. In het midden van de 19de eeuw ontstaat zo een band tussen de ‘vrome’ Spinoza en het vrijzinnig protestantisme. De vierde periode start na de Tweede Wereldoorlog: er komt een literaire belangstelling voor Spinoza (o.a. Theun de Vries), een academische (m.n. H.G. Hubbeling en C. de Deugd) en uiteindelijk een “postmoderne climax”. De constante over ruim dre eeuwen is wel dat Spinoza blijvend gelezen werd en opnieuw geïnterpreteerd, vaak inspirerend, met als gevolg: ieder zijn eigen Spinoza. Al in het begin van zijn boek stelt Krop: “[de] continuïteit van het Nederlandse spinozisme lijkt niet zozeer filosofisch als wel sociologisch van aard te zijn” (p. 29). Ideeëngeschiedenis dus gezet in een bredere sociologische context in een monumentaal boek.

Catalogus RUG

Over Jacob van Sluis

Studeerde theologie & filosofie en is werkzaam als vakbibliothecaris van de Universiteitsbibliotheek Groningen.
Dit bericht is geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink.